Giấy than là gì?
Giấy than là một loại giấy mỏng được phủ một lớp mực hoặc sáp màu ở một mặt. Khi đặt giấy than giữa hai tờ giấy và viết lên tờ trên cùng, lực từ đầu bút sẽ ép lớp mực trên giấy than chuyển sang tờ giấy bên dưới, tạo thành một bản sao gần giống với bản gốc.
Nguyên lý hoạt động rất đơn giản.
- Không cần điện.
- Không cần máy móc.
- Không cần mực in.
Chỉ cần một cây bút và vài tờ giấy. Chính sự đơn giản ấy đã giúp giấy than trở thành một trong những phát minh có ảnh hưởng lớn đến công việc văn phòng trong suốt hơn một thế kỷ.
Trước khi có máy photocopy, giấy than chính là "cỗ máy nhân bản"
Ít người biết rằng giấy than xuất hiện từ đầu thế kỷ XIX, trước cả máy đánh chữ hiện đại và trước rất lâu so với máy photocopy. Ở nhiều nước, các thư ký thường đặt từ hai đến ba tờ giấy cùng với giấy than vào máy đánh chữ để tạo nhiều bản hợp đồng trong một lần gõ. Tại Việt Nam, giấy than bắt đầu được sử dụng rộng rãi từ khoảng giữa thế kỷ XX và đặc biệt phổ biến sau năm 1975, khi nhu cầu lập chứng từ, hóa đơn và biểu mẫu ngày càng nhiều trong khi máy photocopy vẫn còn rất hiếm và có chi phí cao.
Trong suốt những năm 1980 và 1990, giấy than gần như là vật dụng không thể thiếu tại:
- Cửa hàng buôn bán.
- Văn phòng doanh nghiệp.
- Ngân hàng.
- Bưu điện.
- Cơ quan hành chính.
- Đơn vị vận tải.
- Các cửa hàng vật tư.
Nếu từng mua hàng thời ấy, có lẽ bạn vẫn còn nhớ những quyển hóa đơn nhiều liên với một tờ giấy màu xanh hoặc màu đen kẹp ở giữa.
Đó chính là giấy than.
Giấy than hoạt động như thế nào?
Nguyên lý của giấy than khá thú vị. Một mặt của giấy được phủ lớp sáp hoặc mực đặc biệt. Khi đầu bút tạo áp lực lên tờ giấy phía trên, lớp mực này sẽ tách khỏi giấy than và bám lên tờ giấy phía dưới đúng theo nét viết. Vì vậy, chỉ cần viết một lần là có thể tạo ra hai hoặc ba bản sao cùng lúc.
Chính vì nguyên lý này mà nhiều người lớn tuổi vẫn có thói quen dặn:
"Viết mạnh tay một chút."
Không phải vì chữ đẹp hơn.
Mà để bản sao ở phía dưới đủ rõ để đọc.
Vì sao giấy than từng phổ biến ở Việt Nam?
Trong nhiều năm, giấy than là giải pháp rẻ, đơn giản và hiệu quả nhất để tạo nhiều bản sao của cùng một tài liệu.
Một cuốn hóa đơn ba liên có thể giúp:
- Khách hàng giữ một bản.
- Người bán giữ một bản.
- Bộ phận kế toán giữ một bản khác.
Không cần thêm bất kỳ thiết bị nào.
Ở thời điểm máy photocopy còn hiếm và giá thành rất cao, đây là giải pháp phù hợp với hầu hết doanh nghiệp và hộ kinh doanh.
Điều gì đã thay đổi?
Từ cuối những năm 1990 và đặc biệt trong những năm 2000, máy photocopy và máy in laser bắt đầu phổ biến hơn tại Việt Nam. Sau đó là máy in kim, máy in hóa đơn và các loại giấy tự sao (NCR - No Carbon Required), cho phép tạo nhiều liên mà không cần dùng giấy than rời. Cùng với sự phát triển của máy tính, phần mềm kế toán và hóa đơn điện tử, nhu cầu sử dụng giấy than giảm rất nhanh. Ngày nay, nhiều doanh nghiệp gần như không còn sử dụng giấy than trong công việc hằng ngày.
Giấy than còn được dùng không?
Câu trả lời là có, nhưng ít hơn rất nhiều so với trước đây.
Hiện nay, giấy than vẫn xuất hiện trong một số trường hợp như:
- Viết biên nhận thủ công.
- Phiếu giao hàng nhiều liên.
- Một số mẫu hóa đơn viết tay.
- Công việc sửa chữa, bảo trì hoặc giao nhận tại hiện trường.
- Các hoạt động mỹ thuật, thủ công hoặc chuyển hình vẽ.
Tuy nhiên, trong môi trường văn phòng hiện đại, vai trò của giấy than đã được thay thế gần như hoàn toàn bởi máy in, máy photocopy và hóa đơn điện tử.
Từ giấy than đến văn phòng số
Nếu nhìn lại, giấy than không chỉ là một tờ giấy phủ mực. Nó là biểu tượng của một giai đoạn mà mọi bản sao đều được tạo ra bằng chính lực của bàn tay. Ngày nay, chúng ta nhấn Ctrl + P, gửi email hay lưu tài liệu lên đám mây chỉ trong vài giây. Nhưng đã có một thời, mỗi lần viết hóa đơn đều phải đặt đúng tờ giấy than, viết đủ mạnh và kiểm tra xem bản sao phía dưới đã rõ hay chưa. Công nghệ đã thay đổi rất nhiều. Nhưng chính những vật dụng giản dị như giấy than đã đặt nền móng cho cách con người sao chép và lưu trữ thông tin trước khi bước vào kỷ nguyên số. Có lẽ vì thế mà mỗi khi nhìn thấy một cuốn hóa đơn nhiều liên cũ, nhiều người lại nhớ đến mùi giấy mới, những ngón tay lấm mực xanh và cảm giác cẩn thận xé từng liên giấy để giao cho khách. Đó không chỉ là một tờ giấy. Đó là ký ức của cả một thời làm việc.
Câu hỏi thường gặp
Giấy than là gì?
Giấy than là loại giấy được phủ một lớp mực hoặc sáp đặc biệt, dùng để sao chép chữ viết hoặc bản đánh máy sang một hoặc nhiều tờ giấy bên dưới nhờ lực tác động của bút hoặc máy đánh chữ.
Vì sao gọi là giấy than?
Tên gọi xuất phát từ lớp phủ màu đen ban đầu được làm từ hỗn hợp chứa bột carbon (than) và sáp. Mặc dù ngày nay có nhiều màu khác nhau như xanh, tím hoặc đen, người Việt vẫn quen gọi chung là giấy than.
Giấy than có còn sử dụng không?
Có, nhưng chủ yếu trong các biểu mẫu nhiều liên, phiếu giao hàng, biên nhận viết tay hoặc một số ứng dụng thủ công và mỹ thuật.
Giấy than khác giấy tự sao như thế nào?
Giấy than là một tờ giấy riêng được đặt giữa các tờ giấy để truyền mực. Giấy tự sao (NCR) không cần giấy than rời vì lớp hóa chất tạo bản sao đã được tích hợp sẵn trên từng liên giấy.
.jpg)
